Ο μεγάλος ασθενής: Η αγορά νομικών υπηρεσιών

lawyers-pic2
lawyers-pic2

Πριν λίγους μήνες αναδείχθηκαν τα νέα διοικητικά συμβούλια όλων των δικηγορικών συλλόγων της χώρας. Διανύοντας μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από την πλειοψηφία του σώματος ως η χειρότερη στην ιστορία του μετά την Κατοχή, τα νέα συμβούλια φέρουν μεγάλο βάρος στους ώμους τους και έχουν πολλές και επιτακτικές προσδοκίες των εκλογέων τους να ικανοποιήσουν.

Πολλά είναι τα προβλήματα που κατατρέχουν την ελληνική δικηγορία, θεσμικά και δομικά, η δε βαθιά οικονομική ύφεση στην οποία βρίσκεται η χώρα από το 2008 είναι μόνο η αφορμή για την κατρακύλα και όχι η αιτία.

Συγκαλούνται ολομέλειες, διενεργούνται ημερίδες, λαμβάνονται αποφάσεις ΔΣ για θέματα πολλά και σοβαρά, όπως οι κώδικες και οι τροποποιήσεις τους, η φορολόγηση, οι ασφαλιστικές εισφορές κτλ. Θέματα που σίγουρα ταλαιπωρούν καθημερινά τη συντριπτική πλειοψηφία των συναδέλφων. Κανείς όμως δεν αγγίζει το πιο σημαντικό, το πιο βαθύ, το πιο δομικό και εν πολλοίς διαχρονικό πρόβλημα της δικηγορίας στην Ελλάδα. Ένας περίεργος στρουθοκαμηλισμός, ένα ταμπού ή ιερό άβατο.

Ποιο είναι αυτό; Κυρίες και κύριοι, είμαστε ΠΟΛΛΟΙ. Ας κοιταχτούμε ο καθένας στον καθρέφτη, ας κοιταχτούμε ευθέως και συναδελφικά στα μάτια μεταξύ μας και ας το αντιμετωπίσουμε. Το λένε όλοι. Μας το λένε οι φίλοι μας όταν τους περιγράφουμε την κατάσταση. «Ε ναι, ρε φίλε, αφού είστε πάρα πολλοί». Μας το λένε οι συγγενείς μας όταν γκρινιάζουμε. «Υπομονή και αισιοδοξία χρειάζεται, είστε πολλοί». Μας το λένε οι επίδοξοι πελάτες μας όταν παζαρεύουν –εκβιαστικά πολλές φορές-  την αμοιβή μας λες  και βρίσκονται σε μπακάλικο.

Πάνω από 40.000 έλληνες δικηγόροι, ένας δηλαδή για κάθε 250 Έλληνες, η δεύτερη μεγαλύτερη αναλογία στην ΕΕ μετά την Κύπρο

Τα νούμερα μιλάνε από μόνα τους. Πάνω από 40.000 έλληνες δικηγόροι, ένας δηλαδή για κάθε 250 Έλληνες, η δεύτερη μεγαλύτερη αναλογία στην ΕΕ μετά την Κύπρο. Από μόνο του βεβαίως το νούμερο ίσως να μην αντικατοπτρίζει την κατάσταση πλήρως. Η συσχέτιση με το ελληνικό γίγνεσθαι είναι επιβεβλημένη, καθώς ο δικηγορικός πληθωρισμός έχει παγκόσμιες διαστάσεις (στις ΗΠΑ υπάρχουν πάνω από 1.000.000 δικηγόροι, περίπου 1 για κάθε 300 Αμερικανούς).

Που δραστηριοποιούνται αυτοί οι 40.000 δικηγόροι; Σε μια οικονομία διασωληνωμένη, ασθμαίνουσα και σε διαρκή συρρίκνωση εδώ και (μίνιμουμ) 6 χρόνια. Πολλοί από αυτούς, ειδικά οι νεώτεροι, δεν είχαν ούτε μια παράσταση την περσινή χρονιά σε δικαστήριο. Στη δε συμπρωτεύουσα Θεσσαλονίκη, μέχρι λίγες μέρες πριν συνταχθεί το παρόν, είχαν λάβει χώρα 7 παραστάσεις δικηγόρων σε συμβόλαια…

Το πρόβλημα δεν χρήζει περαιτέρω ανάλυσης, είναι ευρέως γνωστό. Η πρόκληση είναι η λύση του. Και κομμάτι της λύσης είναι και η εξυγίανση της αγοράς νομικών υπηρεσιών μέσω της μείωσης της προσφοράς (καθώς ζήτηση, ακόμα και στους καιρούς που διανύουμε, υπάρχει και ο γράφων θεωρεί πως πάντα θα υπάρχει).

Η μείωση της προσφοράς πρέπει να γίνει σταδιακά και πάνω απ’ όλα ορθολογικά. Σίγουρα όχι με τον βίαιο και εν πολλοίς άδικο τρόπο που γίνεται σήμερα, καθώς καθημερινά σημαντικός αριθμός συναδέλφων διακόπτει τη δραστηριότητά του……

Προς τη μείωση της προσφοράς αλλά και τη βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών κινούνται οι ακόλουθες σκέψεις:

Ι)  Πρώτο και πιο σημαντικό: Πλήρης αποσύνδεση του πτυχίου της νομικής σχολής από την άσκηση δικηγορίας. Ο καθένας μπορεί να επιθυμεί να διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντές του. Η είσοδος στην αγορά είναι εντελώς διαφορετικό ζήτημα. Προς αυτή την κατεύθυνση ορθώς κινείται ο νέος Κώδικας Δικηγόρων με τις πανελλήνιες εξετάσεις ασκουμένων που θέσπισε. Οι εξετάσεις για την είσοδο στη δικηγορία πρέπει να είναι απαιτητικές, αν όχι εφάμιλλες των εξετάσεων των δικαστών, όπως συμβαίνει στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης αλλά και στις ΗΠΑ. Πρέπει επιτέλους να γίνει από όλους αντιληπτό ότι η λήψη του πτυχίου της νομικής δεν ισοδυναμεί με είσοδο στη δικηγορία.

ΙΙ)  Μεταβολή των προϋποθέσεων για την είσοδο στο δικαστικό σώμα, και κυρίως του αναγκαίου χρόνου άσκησης δικηγορίας. Η διετής άσκηση δικηγορίας που απαιτείται σήμερα είναι ελάχιστη. Ιδανική θα ήταν η διαπιστωμένη άσκηση δεκαετούς δικηγορίας. Με αυτόν τον τρόπο θα ωφελούνταν και το δικαστικό σώμα,  καθώς θα εισέρχονταν σε αυτό «μπαρουτοκαπνισμένοι» δικηγόροι, σαφώς πιο καταρτισμένοι, έμπειροι και έτοιμοι να χειριστούν δύσκολες υποθέσεις. Επιπλέον, θα εξέλιπε σε σημαντικό  βαθμό η σημερινή παθογένεια της εισόδου στο δικαστικό σώμα ανθρώπων i)που απέτυχαν στη δικηγορία, ii) που ποτέ δεν ήθελαν να γίνουν δικηγόροι  ή iii)που επιθυμούν ένα σταθερό μηνιαίο εισόδημα. Η είσοδος στο δικαστικό σώμα πρέπει να αποτελεί την ανώτατη τιμή για έναν νομικό και όχι λύση ανάγκης.

ΙΙΙ)  Υποχρεωτική επιμόρφωση ανά τακτά διαστήματα, πχ κάθε πέντε ή δέκα έστω έτη, και αναγκαία λήψη πιστοποίησης για τη συνέχιση της δραστηριότητας. «Επιμόρφωση σε ποιόν τομέα;» θα ρωτήσει κάποιος. «Εγώ ασχολούμαι με ποινικό εδώ και δεκαπέντε χρόνια». Στο ποινικό λοιπόν. Ας επιλέγει ο καθένας έναν από τους βασικούς τομείς του δικαίου. Με αυτόν τον τρόπο θα βελτιωθεί σημαντικά και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τον πολίτη.

ΙV)  Ενεργοποίηση επιτέλους των πειθαρχικών συμβουλίων. Προς τη σωστή κατεύθυνση κρίνονται επίσης οι νέες ρυθμίσεις του Κώδικα Δικηγόρων για τα πειθαρχικά συμβούλια. Δεν είναι δυνατόν ο άλλος να έχει ένα τόμο πειθαρχικά και να συνεχίζει να ασκεί δικηγορία. Γι’ αυτό έχει τρωθεί σημαντικά το κύρος του κλάδου και σε αυτό οφείλονται  η αντιμετώπιση που μας επιφυλάσσουν οι πολίτες και η δυσπιστία τους απέναντί μας.

V)  Μείωση του αριθμού του εισακτέων στις Νομικές Σχολές της χώρας. Στον αντίλογο που μπορεί να υπάρξει, ότι κάποιος δηλαδή μπορεί να σπουδάσει στο εξωτερικό, η απάντηση είναι απλή: Στις σχολές του εξωτερικού δεν μπορούμε να επέμβουμε. Στις δικές μας μπορούμε. Άλλωστε όποιος σπουδάσει στο εξωτερικό θα –πρέπει να- κληθεί να ανταπεξέλθει στις πανελλήνιες πλέον εξετάσεις των δικηγορικών συλλόγων.

Όπως επισημάνθηκε, η υλοποίησή των ανωτέρω σκέψεων πρέπει να (αν) γίνει ορθολογικά και σταδιακά. Να υπάρξει ένας μακροπρόθεσμος σχεδιασμός από τους εμπλεκόμενους φορείς (Νομικές Σχολές, Υπουργείο Δικαιοσύνης, Δικηγορικοί Σύλλογοι, Ενώσεις Δικαστών) και να γίνονται μικρά και σταθερά βήματα. Κάθε χρόνο να μειώνονται λίγο οι θέσεις των εισακτέων στις νομικές και να αυξάνεται το όριο άσκησης δικηγορίας για την είσοδο στο δικαστικό σώμα. Εύκολα θα παρατηρήσει κανείς εν τούτοις ότι το αναγκαίο νομοθετικό πλαίσιο ήδη υπάρχει ως ενός σημείου. Η ορθή και επίμονη εφαρμογή του, παράλληλα με τον εμπλουτισμό του, είναι το μεγάλο ζητούμενο.