Βαυαρική Αντιβασιλεία: Εγκάθετοι κυβερνώντες ή θεμελιωτές του ελληνικού κράτους;

Η τριμελής Αντιβασιλεία των Βαυαρών κυβέρνησε τη χώρα από το 1832 μέχρι το 1835 που ενηλικιώθηκε ο βασιλιάς Όθωνας (Otto Friedrich Ludwig von Wittelsbach).Τα μέλη της ήταν ο Joseph Ludwig Graf von Armansperg, ο Georg Ludwig von Maurer και ο Karl Wilhelm Freiherr von Heideck.

Η περίοδος διακυβέρνησής τους έχει μείνει στην ιστορία ως μια περίοδος έντονης σύγκρουσης της κεντρικής εξουσίας με τις ισχυρές ελληνικές οικογένειες που απέβλεπαν στη συμμετοχή τους στη διακυβέρνηση της χώρας καθώς και με διώξεις και φυλακίσεις πολλών οπλαρχηγών της Επανάστασης, όπως ο Κολοκοτρώνης και ο Πλαπούτας.Συν τοις άλλοις, υπήρξαν πολλές εξεγέρσεις τις οποίες η Αντιβασιλεία δεν δίστασε να τις καταστείλει πνίγοντάς τες στο αίμα. Ωστόσο, αυτός ίσως να ήταν ο μοναδικός τρόπος προκειμένου να παρθούν οι αποφάσεις εκείνες που θα έβαζαν τα θεμέλια της λειτουργίας του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους με βάση τα δυτικά πρότυπα πράγμα το οποίο δεν πρόλαβε να υλοποιήσει ο Καποδίστριας λόγω της δολοφονίας του από τους Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη.

 armansperg Ο Άρμανσπεργκ, ένας πολιτικός με αξιόλογο εργο στη χώρα του, ανέλαβε την γενική εποπτεία του κράτους και την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής.Ωστόσο παρά τις περγαμηνές του το έργο του στην Ελλάδα δεν ήταν αντάξιο των προσδοκιών.Ο απολυταρχικός τρόπος διοίκησης που ακολουθούσε προκάλεσε αντιδράσεις από τους Έλληνες αξιωματούχους οι οποίοι είχαν διακοσμητικό ρόλο επί της ουσίας ενώ προξένησε και πλήθος διπλωματικών επεισοδίων λόγω της απροκάλυπτης φιλοαγγλικής του πολιτικής.

HeideckΟ υποστράτηγος Χάυντεκ πριν τον διορισμό του στην επιτροπή της αντιβασιλείας είχε συμμετάσχει στην εκστρατεία του Καραϊσκάκη στην Αθήνα, διατέλεσε φρούραρχος του Ναυπλίου και διοικητής του τακτικού στρατού επί Καποδίστρια και θεωρείται ο ιδρυτής του στρατιωτικού σώματος των «Ευελπίδων». Ως αντιβασιλέας είχε την ευθύνη των στρατιωτικών και ναυτικών ζητημάτων και επικεντρώθηκε στην δημιουργία ενός σύγχρονου τακτικού στρατού βασισμένου στα Βαυαρικά πρότυπα.Σε αυτή του την προσπάθεια ήρθε αντιμέτωπος με τους οπλαρχηγούς οι οποίοι είτε παραγκωνίστηκαν εντελώς είτε τέθηκαν υπό τις διαταγές Βαυαρών αξιωματικών, γεγονός αναπόφευκτο καθώς στην Ελλάδα μέχρι τότε εφαρμόζονταν τακτικές ανταρτοπόλεμου και δεν υπήρχε ούτε η εμπειρία ούτε η τεχνογνωσία για τη συγκρότηση τακτικού στρατού.

  MaurerΟ Μάουρερ ήταν καθηγητής του πανεπιστημίου του Μονάχου και ως μέλος της Αντιβασιλείας ανέλαβε την οργάνωση της δικαιοσύνης, της παιδείας και της Εκκλησίας. Στον τομέα της δικαιοσύνης ιδρύονται 10 πρωτοδικεία στις έδρες των νομών, δύο εφετεία και ένα ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο, ο “`Αρειος Πάγος”. Το έργο του υπήρξε μεγάλο και στο νομοθετικό τομέα : ο οργανισμός των Δικαστηρίων, ο Ποινικός νόμος, οι κώδικες Ποινικής Δικονομίας και Πολιτικής Δικονομίας καθώς και ο εμπορικός Νόμος επέζησαν κατά βάση ως τις μέρες μας. Σε ότι αφορά το Αστικό Δίκαιο εισήγαγε προσωρινά τους “πολιτικούς (αστικούς) νόμους των βυζαντινών αυτοκρατόρων” και αναγνώρισε το εθιμικό δίκαιο.

Επίσης ίδρυσε δημοτικά σχολεία τεταρτοετούς στοιχειώδους εκπαίδευσης και σε κάθε πρωτεύουσα επαρχίας τριετές “ελληνικό σχολείο” στο οποίο εισάγονται οι απόφοιτοι των δημοτικών σχολείων. Στις πρωτεύουσες των νομών ιδρύονται “Γυμνάσια” τετραετούς φοίτησης στα οποία εισέρχονται, μετά από εξετάσεις, οι απόφοιτοι του “ελληνικού σχολείου”, σύστημα το οποίο μεταφέρθηκε από τη Βαυαρία. Ιδρύεται ελληνικό πανεπιστήμιο το οποίο λειτουργεί το 1837 με τέσσερις σχολές (Θεολογική, Νομικών Επιστημών, Ιατρική και Φιλοσοφίας) με ελεύθερη είσοδο για τους απόφοιτους του Γυμνασίου.Το εκπαιδευτικό σύστημα της Αντιβασιλείας εγκαταλείπει τις πρακτικές τάσεις του Καποδίστρια και στρέφεται απόλυτα προς τον κλασικισμό γεγονός, το οποίο θα επηρεάσει την όλη πνευματική πορεία της Ελλάδας.

Μείζονος σημασίας ήταν και η απόφασή του για την ίδρυση της αυτοκέφαλης και “ανεξαρτήτου πάσης άλλης εξουσίας” Ελλαδικής Εκκλησίας έπειτα από εισήγηση του Αρχιμανδρίτη Θεόκλητου Φαρμακίδη.Έτσι ο κλήρος δεν λογοδοτούσε πλέον στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης το οποίο συχνά εκβιαζόταν από το Σουλτάνο για τη λήψη αποφάσεων που αποσκοπούσαν στον έλεγχο των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Μάουρερ, δίχως αμφιβολία και μόνο με το έργο του θα πρέπει να θεωρηθεί το πλέον σημαντικό στέλεχος της Αντιβασιλείας.

Συμπερασματικά, το έργο που άφησε η Βαυαρική Αντιβασιλεία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αγνοηθεί παρόλο που ήταν διορισμένη απο τις Προστάτιδες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) και σε πολλές περιπτώσεις λειτούργησε απολυταρχικά και άσκησε διώξεις ακόμα και σε αγωνιστές της Επανάστασης για να επιβληθεί.Ίσως η αδυναμία της να αντιληφθεί σε όλο το βάθος τους τα προβλήματα και τις νοοτροπίες της Ελλάδας του 1833-34, μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια και τις έντονες εμφύλιες αντιπαραθέσεις που επακολούθησαν να αποτέλεσε τροχοπέδη για την αποδοχή της δημιουργίας ενός κράτους βασισμένου στα ευρωπαϊκά πρότυπα , από ένα λαό που βρισκόταν επί τετρακόσια χρόνια υπό τον Οθωμανικό ζυγό.